|
|
Site Map . Contact . Help . Home |
|
||
|
||
| Regional Programmes . Productions . Resources . About Us | ||
Yon anviwònman ki pa ranje anyen Solidarite ant moun k ap viv ak VIH/SIDA vin pi nesesè paske y ap evolye nan yon anviwònman ki pa ranje anyen. «Viv ak SIDA ann Ayiti se pa yon bagay ki fasil. Lari a ki plen fatra ladan l rann sante nou pi frajil», tankou Adeline Benoit esplike. Yon lòt kote, Adeline Benoit fè konnen anviwònman sosyo ekonomik la twomatize l: li gen twòp strès lè pou l fè anpil tan kanpe ap tann yon kamyonèt epi lè pou l resi jwenn yon plas nan kamyonèt la fòk se nan goumen, lè PVVIH yo al kay doktè yo fè yo pèdi anpil tan, san bliye pwoblèm diskriminasyon y ap sibi nan tout sosyete a, eksetera. Esther Boucicault, yon lòt ayisyèn ki enfekte, panse sektè prive a kapab bay èd li dirèkteman nan bay bous d etid pou timoun ki gen paran enfekte yo. Madan Boucicault ap mande tèt li«Si yon moun gen fristrasyon pa l, tankou li pa gen yon kote pou l rete, li pa kapab voye timoun yo lekòl, kouman ou ap fè mande l pou l goumen pou sove lòt moun» pandan lap fè remake kote n ap viv la pa fasil e edikasyon pèp la poko fèt. Li sonje ka yon jèn gason nan Sen Mak (yon vil ki gen 96 kilomèt ki separe l ak Pòtoprens) lè karavàn atis ak jèn kont SIDA nan ane 2000 la, ki te fè konnen li enfekte. Apre sa, li te oblije kite katye kote l t ap viv la, moun nan katye yo kouri dèyè l, yo pase l nan rizib, yo te menm manke rache l. Yo akize l tou kòm moun ki kapab vin bay lòt moun nan zòn nan SIDA l la. «Mwen pa vle se lè m fin mouri pou y ap pale anpil sou Fondasyon Esther Boucicault ak gran kouraj ti madanm sa a. Mwen vle pandan m vivan an pou m wè fondasyon sa a fleri pandan l ap ede lòt yo, tankou pitit fi m nanMichelle di m: Manman pandan ou ap sove lòt yo, ou va sove tou». Defans Gwoup solidè yo, reprezante pou PVVIH yo, yon platfòm ideyal pou diskisyon sou yon seri kesyon espesyal, tankou aksè pou jwenn swen, tretmanm maladi opòtinis yo, sipò ak ankadreman fanmi a, zanmi yo, ak lòt pi gwo bezwen esansyèl yo, tankou manje, medikaman, travay. Adeline Benoit pa janm fatige nan fason li plede pou PVVIH yo jwenn travay tou, li byen ankadre epi li se yon moun ki itil anpil nan aktivite l yo nan Fondasyon Pwomotè Objektif Zewo SIDA (POZ) kote l ap travay la. «Si mwen di ou mwen malad, ou pral gen yon atansyon espesyal pou mwen. PVVIH yo ta dwe genyen bis pa yo espesyalman oubyen tou yo ta dwe genyen priyorite nan zòn piblik yo».
Anpil nan frè ak sè nou yo ki te mande azil politik Ozetazini pandan peryòd koudeta militè (septanm 1991 - septanm 1994), a se lè sa a yo sezi, apre yo fin fè divès tès pou yo, yo dekouvri yo enfekte. Se te ka Saurel Baujour ki t ap travay kòm ajan devlopman kominote nan Santral Otonòm Travayè Ayisyen (CATH). Se li menm yo te delege nan anpil depatman nan peyi a pou kreye epi fòme gwoup sendikal peyizan yo. Li di lè li te mande azil politik nan peyi Etazini pou l te chape pou l li anba pèsekisyon politik patizan rejim ki te sou pouvwa nan peryòd la. Anpil sikològ te bay tout moun ki enfekte yo konsèy, pou mete tèt yo ansanm pou fè yon asosiyasyon, men kijan ASON vin kreye. «Pi gwo pwoblèm mwen, sete bay madanm mwen nouvèl sa a. Mwen te oblije di l laverite, paske li te okouran mwen kanpe sou demach mwen te kòmanse pou m te jwenn azil politik Ozetazini an. Lè sa a se te dezolasyon nan fanmi an. E se la batay la te kòmanse». Se sa Sorèl Bojou te fè konnen. «Sete yon chòk pou mwen pou m aprann tès mwen an pozitif. Mwen pa t kapab kwè sa je m te ban m nan. Mwen refè tès la pandan 5 fwa anvan m vin asepte rezilta a vrèman», se sa Sorèl di nou pandan li t ap pwonmennen je l nan plafon kote l te ye a. Yon evènman total kapital 21, 22 ak 23 avril 1999, Fondasyon POZ, nan tèt kole avèk Plan Ayiti ak Enstiti Panòs, te òganize nan Petyonvil, yon gwo evènman nan lide pou ankouraje moun k ap viv ak VIH/SIDA yo pou yo wete kò yo nan silans, pou yo soti kote yo kache a, pou yo pran reskonsablite yo pou prezante tèt yo kòm moun ki enfekte san sa pa nwi pèsonalite yo kòm moun. Pwofesyonèl sante, jounalis, responsab relijye ak politik yo ki te patisipe nan gwo reyinyon sa a, montre devan tout moun dezi yo genyen pou «atire atansyon tout sosyete ayisyèn nan sou bezwen nan sa ki konsène swen, sipò ak konsiderasyon moun k ap viv avèk VIH/SIDA a. Pandan li t ap mete anpil aksan sou fason yo mete sou kote enfekte yo nan sosyete a ak diskriminasyon enfekte sa yo ap viv chak jou Bondye mete, yo mande pouvwa piblik la pou l bati yon klima jistis san fòs kote ki anfavè aktivite yo. Yon lòt kote, yo mande enstitisyon ki rantre nan goumen kont maladi SIDA a, pou yo sèvi ak esperyans PVVIH yo nan travay edikasyon, enfòmasyon ak sipò. Dènye deklarasyon premye gwo reyinyon solidarite avèk PVVIH yo, envite enfekte yo pou sispann konsidere tèt yo tankou moun ki viktim, men pou adopte de preferans atitid pozitif epi reskonsab, jis pou yo kapab reprann kontwòl lavi yo. Konsekans sa ka genyen Apre gwo reyinyon sa a ki te fèt nan ane 1999 la, anpil rezo, tankou Sant Kominikasyon sou SIDA (CECOSIDA), ki se yon rezo ki fèt ak jounalis te fonde. Selon direktè Promosyon Objektif Zero Sida (POZ) a, doktè EDDY Génécé, gwo reyinyon sa a se yon gwo pa ki fèt nan lit kont SIDA ann Ayiti. «Desidè yo kòmanse sansiblize. Plan estratejik nasyonal la gen yon moso ladan l ki bay yon gwo plas nan sa ki konsène swen ak sipò. Nou genyen plis moun k ap viv ak VIH/SIDA a», ki deklare l devan tout moun. Plan estratejik Ministè Sante Piblik ak Popilasyon (MSPP)se bay yon plas enpòtan a zafè depistaj volontè (moun ki pran inityativ fè tès la poukont yo), pou sa gen anpil sant ki disponib nan peyi a. Yon ekip enstitisyon tankou fondasyon POZ mete tou pou PVVIH yo, yon seri tu gwoup sipò ak asistans pou bay konsèy jis pou fè vanse travay depistaj la.. «Nou fè tès. Nan ka kote moun ki fè tès la pa gen anyen, si il dakòl, nou kontinye kenbe kontak avèl. E moun sa a soti lakay nou avèk yon pakè ki chaje ak enfòmasyon. Nou envite l pou l voye paran l ak zanmi yo pou pase wè nou. Sizanka moun ki fè tès la ta enfekte, nou envite li pou vin rantre nan gwoup sipò nou rele gwoup antrèd kominotè», daprè doktè Génécé. Yo remèt manm chak gwoup antrèd kominotè yo yon kinzèn pake. Chak pake genyen pat dantifris, bwòs dan, razwa, vitamin, kapòt, Baktrin (antibyotik). Deja nan ane 1998, anvan menm gwo reyinyon an te fèt, Fondasyon POZ te mete sou pye yon seri gwoup sipò ki rele GIPA ki vle di ann angle (Greatest Involvement of People Living with AIDS) ki te bay defans moun sa yo privilèj, malgre mwayen l yo pa t pi gwo pase sa. Pandan menm ane sa a, Telefòn Ble vin parèt, se yon mwayen ki pèmèt anpil moun (pi fò ladan yo se jèn nan kapital la ak nan prensipal vil pwovens Ayiti yo), jwenn enfòmasyon sou enfeksyon VIH, sou fè bagay ak planin familyal, san yo pa bezwen bay pyès eksplikasyon sou tèt yo, san yo pa bezwen deplase. Selon madan Magalie Chèrenfant ki se responsab pwogram sa a, Fondasyon POZ gen lontan l ap karese lide pou sèvis Telefòn Ble a ta kapab sèvi popilasyon an 24 sou 24 , jis pou yo kapab pèmèt moun ki okipe nan maten oubyen ki pa gen telefòn kapab rele lè yo gen posiblite a.
Responsablite ak Disiplin Esther Boucicault se fanm enfekte ki pi angaje l devan je tout moun nan lit l ap mennen pou anpeche maladi sa a simaye plis, epi nan pran responsablite lòt moun ki enfekte epi ki afekte ann Ayiti. Li plenyen anpil akoz se pa tout moun ki enfekte ki kapab jwenn medikaman pou yo sèvi, pandan li fè konnen pran medikaman yo mande yon bon disiplin. Li deklare «Li ta bon si tout moun te kapab jwenn medikaman pou yo pran», men fòk genyen selon li menm, "yon kanpay edikasyon san rete." Li te ajoute «Fò ou aprann moun ki enfekte a fason pou l byen pran medikaman l yo, pou l pran yo nan lè yo di l la, li dwe byen konn kò li, sitou li dwe kapab jere lòt ti pwoblèm maladi ki vin avè l yo. Nan kèk ka, fòk gen yon travayè sosyal pou ede malad la, pou gade kijan sante l ap evolye, lòt pwoblèm akote yo, kontwole tès yo, tankou CD-4, chaj viral. Fòk gen yon bilan jeneral tanzantan.» «Mwen pa janm bouke pran medikaman yo. Pandan tan sa a, mwen vin remake medikaman yo twò fèb pou mwen. Mwen vwayaje pou m al gade kijan kò a ap mache epi doktè yo ban m lòt kalte medikaman. Koulye a mwen pran Zyajèn (Ziagène), Virasèp (Viracept) ak Sostivan (Sostivan). Mwen pran 7 grenn chak maten ak 10 chak swa. Fòk ou genyen bonjan disiplin pou pran medikaman sa yo. Pa ekzanp, mwen konnen mwen pa dwe pran Sostivan an apre m fin manje, paske medikaman sa a pa vle wè grès, se pou l kapab fonn fasil nan kò a», se sa Estè Bousiko, manman 2 pitit fi, youn ladan yo ki gen viris la tou, deklare. «Medikaman sa yo kreye lòt pwoblèm kay malad la. Mwen gen lakranp nan pye. Mwen soufri kolestewòl, sik, epi mwen ipètandi. Mwen pran ensilin mwen 2 fwa nan yon jounen: 35 mililit maten ak 15 mililit aswè. E mwen manje anpil salad, anpil fwi. M pa manje ni vyann bèf, ni vyann kochon. Mwen manje pou l peyi, men m pa manje pou l etranje ki gen twòp òmon», se sa li kontinye di.
Kontrèman ak Esther, Saurel chwazi pa pran medikaman antirektwoviwo yo. «Mwen pran vitamin yo. Mwen aprann konn kò m byen. Mwen konnen lè yon enfeksyon kòmanse soti, mwen dwe ale kay doktè. E mwen pran anpil prekosyon kont tibèkiloz», se sa Sorèl esplike. «Sa ki pi enpòtan an, se konnen ou gen anpil enpòtans e ou ap kontinye viv. Epi ou dwe genyen yon konpòtman resp onsab nan koze fè bagay. Ou kapab enfekte tèt ou ankò epi ou mouri pi vit. Fòk ou pozitif. Mwen vle wè 3 timoun mwen yo grandi devan m», se sa dirijan ASON an te di pou l fini.
Okipasyon moun ki ap viv ak Sida yo Adeline Benoit di «Kèk fwa, menm doktè yo konn twomatize ou. Li pi bon pou pa di doktè a si ou enfekte, si sa pa nesesè». Li di, erezman, gen yon gwoup dam nan legliz li a ki ede l reprann li, yo ede l konbat tristès tout moun te kapab wè sou figi l epi li antre nan Konsèy Konsiltatif (CAB) yon seri sant ki rele Gwoup Ayisyen Etid Sendwom Karposi ak Enfeksyon Opòtinis yo (GHESKIO) kote li kapab jwenn swen ak medimakan tanzantan. «Chak fwa mwen dwe ale nan Sant GHESKIO, se kòmsi se yon benediksyon ki soti nan syèl. GHESKIO ede anpil moun viv avèk maladi a nan jwenn soulajman pou enfeksyon opòtinis yo. Men anviwònman an pa fasil avèk yon santèn malad chak jou. Ou resevwa medikaman nan ti sachè ki pa toujou byen vlope». Yon lòt kote, gen CARE k ap travay depi 1980 nan sektè sante a nan plizyè rejyon d Ayiti. ONG amerikèn sa a patisipe san pwoblèm nan tout pwogram prevansyon ak yon pwogram ki gen ladan l swen sante pou PVVIH. Nan lane 1999, li te kòmanse yon pwojè pilòt ankadreman nan Grandans (Sidwès Ayiti), nan tèt kole avèk Ministè Afè Sosyal, nan lide pou l bay kominote yo lapawòl dirèkteman nan Inite Kominal Sante (UCS). Esther Boucicault fè konnen bò kote pa l, anpil nan lopital yo pa vle etène PVVIH yo. Depi yon lopital konnen yon malad enfekte, li mande pou yo ba l ekzeyat san pèdi tan. Li kontinye di «La, genyen yon gran reskonsablite. Ou byen konnen moun nan enfekte, moun nan konn sa tou, epi ou kite l ale san ou pa pran okenn konsyans. Moun sa a pral kontinye viv epi li pral kontamine lòt moun». ASON pran pati nan yon pwogram swen li bay lakay PVVIH yo nan yon katye pòv ki chita nan yon zòn rezidansyèl anwo Pòtoprens. Depi prèske yon ane, òganizasyon Plan Ayiti devlope lide sa a sou wout Frè kote gen vizit yo fè tanzantan kay PVVIH yo. Nan moman vizit yo, moun ki enfekte yo resevwa yon pakè ki gen medikaman ak pwodwi premyè nesesite yo. Men sa ki pi enpòtan an, se kapasite pou avèk moun nan devan fanmi l epi ranfòse maryaj sosyal yo. Gen Triterapi: men ak yon limit «Jodi a nou gen posiblite pou n ofri triterapi bay volontè ki patisipe nan vaksen yo te eseye yo, menm lè sèvi ak metòd sa a se pa pibon swen ann Ayiti ak nan rejyon an», se sa doktè William Pape, ki se direktè jeneral Sant GHESKIO, ki se prensipal enstitisyon rechèch ak pran swen PVVIH yo ann Ayiti deklare. Doktè Pape pa kache kè sote li genyen pou li wè volontè ki patisipe nan eseye vaksen yo, pran plis chans ki ka koz yo pran maladi a, jan yo te pwouve sa te fèt nan peyi Etazini a. Direktè jeneral Sant GHESKIO a di «Triterapi a pa dwe kòmanse touswit apre dokimantasyon enfeksyon malad la a VIH la. Pou plizyè rezon, tankou bès nan peryòd pou yo pran medikaman yo ak pwoblèm ki marye ak rezistans medikaman an, triterapi a fèt sèlman lè maladi kòmanse dire sou malad la. Se pa akoz yon malad resevwa dòz sa a, pou l konprann li pral geri pou sa, paske jis kote n ap ekri la a, SIDA toujou rete yon maladi san tretman. Se sa ki fè li nesesè pou yon moun pa ta aji nenpòt kijan ak tèt li, pou maladi sa a pa antre sou li. Kliyantèl prive a ogmante Malgre pri medikaman an yo soti nan 1250 pou rive nan 150 dola ameriken chak mwa, sa depan de sa ki genyen pou vann nan peyi a, pifò ayisyen k ap viv ak VIH pa kapab jwenn lajan sa a. Ta dwe gen yon bidjè ki nan anviwon 3 milyon dola ameriken pou ta genyen plis medikaman antiretwoviwo nan peyi a. Dapre doktè Eddy Génécé (Fondasyon POZ) «Nou an reta anpil sou dosye sa a. Pwogram nasyonal la chita yon fason espesyal sou prevansyon, aktivite ki konsène pran responsablite ak sipò sa gen sèlman 2 ane depi li kòmanse. Jis koulye a, moun ki ap finanse yo, pa gen sa a nan lis priyorite finansman yo». Akoz li pa gen eksperyans nan domèn ki mande yon kontwòl patikilye, POZ pa deside rantre nan afè medikaman antiretwoviwo yo, sèl si l gen yon pwogram nan tèt kole ak lòt kote k ap travay nan menm domèn nan. Sepandan «fè enfòmasyon yo pase toupatou ak bese pri medikaman yo, yo nan sa ki montre ogmantasyon sa a nan sa ki konsène kantite PVVIH ki al kay doktè yo. Gen malad ki gen mwayen e ki kapab peye sèvis ki alawotè yo». Se sa doktè Damoklès Patris Sevè (Damoclès Patrice Sévère), ki se yon espesyalis maladi enfektyez yo epi reskonsab IST/SIDA nan Sant GHESKIO. Yon seri doktè ki pa vle yo site non yo, pwopoze pou yo ta mete estrikti an plas pou yo kapab fè epi vann medikan jenerik yo, jan sa fèt nan anpil peyi tankou Brezil ak Ajantin. Nan mitan pwofesyonèl ki pre sektè sante yo, yo pale sou «enterè» divès antrepriz ki vann pwodwi medikaman ak laboratwa nan peyi a nan fè medikaman jenerik yo. Ougan ak medsin natirèl Esther Boucicault k ap dirije yon fondasyon ki gen menm non avè l deklare «Moun Sen Mak te wè m malad anpil epi refè pandan ane ki sot pase la yo. Mwen fè yo sezi, paske mwen fè yo wè sa yo te panse de nou an se pa sa». Fondasyon Esther Boucicault travay avèk ougan epi byen souvan fondasyon an patisipe nan sesyon fòmasyon pou anplwaye lopital Sen Mak la ak konkou anpil enstitisyon, tankou POZ ak "Family Health International (FHI/IMPACT). Esther Boucicault wè li nesesè anpil pou yo foure ougan yo tou nan batay k ap mennen kont maladi SIDA a. Souvan, doktè yo konn santi yo pa kapab bay malad yo rezilta tès yo, sa depan de kwoyans malad sa yo, yo panse se yon «movèzespri» ki frape yo. Yon moun ki gen zona kapab kwè se yon mò ti bebe yo voye sou li. Nan tèt pa l, chak lè ti bebe sa a ap souke kò l, zona a ap ouvè sou po l tou. Nan yon ka konsa, li pi bon pou fè ougan yo pran konsyans pou yo konnen maladi a, epi pale yo sou tout bagay nèt, paske gen yon seri bagay ougan yo konn fè ki kapab lakoz yon moun ki pa t enfekte vin enfekte, se sa Madan Boucicault presize. «Jis koulye a, gen anpil moun nan popilasyon an ki pa al kay doktè pou yon seri maladi senp, alevwa pou sida ki rete yon defi menm pou syantifik yo», se sa Jacob Pierre ki gen 54 an deklare. Jacob se manm aktif yon asosiyasyon ougan epi li gen peristil li nan Kafou Fèy (yon zòn ki chita nan Sidès kapital la). Jacob pa di li kapab trete SIDA, men li fè konnen «lè yon moun santi kò l pa bon, li vin lakay li, li dwe jete dlo, bat yon kat, pase yon chapit, pou l wè kisa moun nan genyen». Ougan Pierre mande pou ta gen yon medsin natirèl ak sa ki gen nan plant yo, menm jan ta dwe gen bon jan relasyon ant moun ak anviwònman l ap viv la. «Tout bagay sa yo nan lanati, li sèlman bon pou genyen kèk konesans pou kapab mande lanati pou l reponn kèk pwoblèm pou ou, tankou SIDA». Lè yo mande l konbyen yon tretman koute nan peristil li a, li di travay li a pa gen pri, moun li trete a ap bay sa l genyen. Nan kèk ka, kèk malad toujou vle konnen sa ougan an panse sou sa li fè anplis pase doktè a, se sa Jacob ajoute. Sa k ap fèt Otorite yo bay lit kont VIH/SIDA priyorite. «Nou konsyan anpil sou sitiyasyon an ak ti mwayen nou genyen n ap fè sa nou kapab nan tèt kole ak lòt òganizasyon sosyete sivil ayisyèn yo ak konkou enstitisyon peyi etranje yo pou kontwole epi anpeche VIH/SIDA a gaye plis nan peyi a», se sa minis Sante Piblik la, doktè Henri Claude Voltaire deklare nan yon entèvyou. «Nou nan yon peyi kote tout bagay se priyorite», se sa li di, pandan li ajoute «lit kont VIH/SIDA konsène tout peyi a, se pa sèlman gouvènman an, paske povrete, anpil moun ki pa konn li ak ekri, chomaj, tout se rezon ki fè maladi sa a k ap mache touye yon bann moun chak jou epi kite fanmi yo dlo nan je san yo pa konn sa pou yo fè, gen plis chans antre sou popilasyon an». «N ap goumen pou n miltipliye fòs nou, pou n kapab al pote kole ak kominote syantifik nasyonal ak entènasyonal yo pou jwenn solisyon maladi sa a merite, ki gen konsekans sosyo ekonomik grav», toujou daprè minis Henri Claude Voltaire. Li rete pou n konnen ki mwayen ki pral aplike pou kontinye asire yon swivi ki mache ak plan estratejik nasyonal ki prepare sou kesyon SIDA a, espesyalman nan sa ki konsène reskonsablite ak mwayen pou PVVIH yo jwenn swen sante yo. Menm si pri medikaman yo bese anpil apre akò ak laboratwa ki fè medikaman yo, jwenn lajan pou ede kòmsadwa PVVIH yo, rete yon pwoblèm pou nou pa mete sou kote. Paske, non sèlman kantite lajan ki la pou koze SIDA a, se yon lajan ki dwe sèvi pou plizyè ane, men kantite lajan ki la pou sa se ak anpil difikilte pou rive pran reskonsablite yon ti ponyen PVVIH ak li. Malgre sa, PVVIH yo dwe gen anpil espwa ak bese pri medikaman yo bese a. Eseye vaksen yo, ki te kòmanse ann Ayiti nan ane 2001 an, kòmanse pote fri, e kapab bay pi bon rezilta pase vaksen yo te eseye Trinidad ak Brezil yo, dapre plizyè enfòmasyon menm jan. Mete sou sa, nan repiblik sa a nan Karayib la, efè tranmisyon vètikal yo bese anpil, gras ak jefò kèk enstitisyon k ap travay ak PVVIH yo deplwaye. Nan kontèks sa a, li bon pou n fè konnen ASON gen lide pou l òganize nan kapital la yon chita pale ak jiris yo pou mete sou pye lwa k ap la pou pwoteje dwa moun k ap viv ak VIH yo, dapre sa Saurel Baujour gen nan lide l. Kèk nan enstitisyon referans yoAssociation for National
Solidarity (ASON) CARE Catholic Relief Services (CRS) Centre for Communication
on AIDS (CECOSIDA) Centres GHESKIO Family Health International/IMPACT Foundation Esther Boucicault Stanislas (FEBS) Foundation Promoters of the Goal No-AIDS (Fondation Promoteurs
de l'Objectif Zéro-SIDA) (POZ) Haitian Institute of Childhood (IHE) Haitian Medical Association (AMH) Ministry of Public Health and Population (MSPP) Pan-American Health Organisation / World Health Organisation
(PAHO/WHO) Plan Haiti Rainbow House (Maison Arc-en-Ciel) United Nations Children Fund (UNICEF)
|
||||||||||
|
||||||||||
|
|
||||||||||
